स्तर २ (l2) म्हणजे काय?
स्तर २ (l2) ही इथेरियम स्केलिंग सोल्यूशन्सच्या विशिष्ट संचाचे वर्णन करण्यासाठी वापरली जाणारी एक सामूहिक संज्ञा आहे. स्तर २ (l2) ही एक स्वतंत्र आहे जी इथेरियमचा विस्तार करते आणि इथेरियमच्या सुरक्षिततेची हमी वारसाहक्काने मिळवते.
आता आपण याबद्दल थोडे अधिक सविस्तर जाणून घेऊया. हे करण्यासाठी आपल्याला प्रथम स्तर १ (l1) स्पष्ट करणे आवश्यक आहे.
स्तर १ (l1) म्हणजे काय?
स्तर १ (l1) ब्लॉकचेन्स, जसे की इथेरियम आणि बिटकॉइन, हा मूळ पाया आहे ज्यावर स्तर २ (l2) प्रकल्प तयार केले जातात. स्तर २ (l2) प्रकल्पांच्या उदाहरणांमध्ये इथेरियमवरील झिरो-नॉलेज रोलअप्स आणि ऑप्टिमिस्टिक रोलअप्स आणि बिटकॉइनवरील लाइटनिंग नेटवर्क (Lightning Network) यांचा समावेश होतो.
इथेरियम स्तर २ (l2) साठी डेटा उपलब्धता स्तर म्हणून देखील कार्य करते, आणि मागील व्यवहारांवर काही विवाद असल्यास या विवादांसाठी इथेरियमवरून डेटा प्रदान केला जातो.
स्तर १ (l1) म्हणून इथेरियममध्ये खालील गोष्टींचा समावेश होतो:
- नेटवर्क सुरक्षित आणि प्रमाणित करण्यासाठी नोड ऑपरेटर्सचे नेटवर्क
- ब्लॉक उत्पादकांचे नेटवर्क
- स्वतः ब्लॉकचेन आणि व्यवहार डेटाचा इतिहास
- नेटवर्कसाठी सहमती यंत्रणा
आपल्याला स्तर २ (l2) ची आवश्यकता का आहे?
ब्लॉकचेनचे तीन इष्ट गुणधर्म म्हणजे ती विकेंद्रित, सुरक्षित आणि स्केलेबल (विस्तारक्षम) असावी. ब्लॉकचेन ट्रायलेमा (trilemma) असे सांगतो की साधी ब्लॉकचेन रचना या तीनपैकी फक्त दोनच साध्य करू शकते. सुरक्षित आणि विकेंद्रित ब्लॉकचेन हवी आहे? तुम्हाला स्केलेबिलिटीचा त्याग करावा लागेल. इथेच स्तर २ (l2) नेटवर्क्स उपयोगी पडतात.
इथेरियमने दररोज 1 दशलक्षाहून अधिक व्यवहारांसह नेटवर्कची सध्याची क्षमता गाठली आहे, आणि या प्रत्येक व्यवहारासाठी मोठी मागणी आहे. इथेरियमचे यश आणि ते वापरण्याच्या मागणीमुळे गॅसच्या किमती लक्षणीयरीत्या वाढल्या आहेत. त्यामुळे स्केलिंग सोल्यूशन्सची गरजही शिगेला पोहोचली आहे.
स्केलेबिलिटी
स्केलेबिलिटीचे मुख्य उद्दिष्ट विकेंद्रीकरण किंवा सुरक्षिततेचा त्याग न करता व्यवहाराचा वेग (जलद अंतिमत्व) आणि व्यवहाराची प्रक्रिया क्षमता (प्रति सेकंद उच्च व्यवहार) वाढवणे हे आहे.
इथेरियम समुदायाने अशी ठाम भूमिका घेतली आहे की ते स्केल करण्यासाठी विकेंद्रीकरण किंवा सुरक्षितता सोडणार नाहीत. शार्डिंग (sharding) येईपर्यंत, इथरियम मेननेट (स्तर १ (l1)) प्रति सेकंद अंदाजे 15 व्यवहारच हाताळू शकेल. जेव्हा इथेरियम वापरण्याची मागणी जास्त असते तेव्हा यामुळे नेटवर्कमध्ये गर्दी होते, व्यवहार शुल्क वाढते आणि जोपर्यंत शुल्क कमी होत नाही तोपर्यंत ज्यांना ते परवडत नाही त्यांना इथेरियम वापरण्यापासून दूर राहावे लागते. इथेच आज इथेरियमला स्केल करण्यासाठी स्तर २ (l2) ची मदत होते.
स्तर २ (l2) कसे कार्य करते?
आपण वर नमूद केल्याप्रमाणे, स्तर २ (l2) ही इथेरियम स्केलिंग सोल्यूशन्ससाठी एक सामूहिक संज्ञा आहे जी इथेरियम स्तर १ (l1) च्या मजबूत विकेंद्रित सुरक्षिततेचा फायदा घेत इथेरियम स्तर १ (l1) च्या बाहेर व्यवहार हाताळते. स्तर २ (l2) ही एक स्वतंत्र ब्लॉकचेन आहे जी इथेरियमचा विस्तार करते. हे कसे कार्य करते?
स्तर २ (l2) चे अनेक भिन्न प्रकार आहेत, प्रत्येकाचे स्वतःचे फायदे-तोटे आणि सुरक्षा मॉडेल्स आहेत. स्तर २ (l2) नेटवर्क्स स्तर १ (l1) वरील व्यवहारांचा भार कमी करतात ज्यामुळे त्याची गर्दी कमी होते आणि सर्वकाही अधिक स्केलेबल बनते.
रोलअप्स
रोलअप्स शेकडो व्यवहारांना स्तर १ (l1) वरील एकाच व्यवहारात बंडल करतात (किंवा 'रोल अप' करतात). हे L1 व्यवहार शुल्क रोलअपमधील प्रत्येकामध्ये वितरीत करते, ज्यामुळे ते प्रत्येक वापरकर्त्यासाठी स्वस्त होते.
रोलअपमधील व्यवहार डेटा स्तर १ (l1) वर सबमिट केला जातो, परंतु अंमलबजावणी रोलअपद्वारे स्वतंत्रपणे केली जाते. स्तर १ (l1) वर व्यवहार डेटा सबमिट करून, रोलअप्स इथेरियमची सुरक्षितता वारसाहक्काने मिळवतात. याचे कारण असे की एकदा डेटा स्तर १ (l1) वर अपलोड झाल्यानंतर, रोलअप व्यवहार पूर्ववत करण्यासाठी इथेरियम पूर्ववत करणे आवश्यक असते. रोलअप्सचे दोन भिन्न दृष्टिकोन आहेत: ऑप्टिमिस्टिक (optimistic) आणि झिरो-नॉलेज - हा व्यवहार डेटा L1 वर कसा सबमिट केला जातो यावर ते प्रामुख्याने भिन्न असतात.
ऑप्टिमिस्टिक रोलअप्स
ऑप्टिमिस्टिक रोलअप्स दोष पुरावे (fault proofs) वापरतात जेथे व्यवहार वैध असल्याचे गृहीत धरले जाते, परंतु अवैध व्यवहाराचा संशय असल्यास त्याला आव्हान दिले जाऊ शकते. अवैध व्यवहाराचा संशय असल्यास, हे घडले आहे की नाही हे पाहण्यासाठी दोष पुरावा चालवला जातो.
ऑप्टिमिस्टिक रोलअप्सबद्दल अधिक माहिती
झिरो-नॉलेज रोलअप्स
झिरो-नॉलेज रोलअप्स वैधता पुरावे (validity proofs) वापरतात जेथे व्यवहारांची गणना साखळीबाह्य (offchain) केली जाते, आणि नंतर हा डेटा त्यांच्या वैधतेच्या पुराव्यासह इथरियम मेननेटला पुरवला जातो.
zk-रोलअप्सबद्दल अधिक माहितीस्वतःचे संशोधन करा: स्तर २ (l2) चे धोके
कारण स्तर २ (l2) चेन्स इथेरियमकडून सुरक्षितता वारसाहक्काने मिळवतात, एका आदर्श जगात, त्या L1 इथेरियमइतक्याच सुरक्षित आहेत. तथापि, अनेक प्रकल्प अद्याप नवीन आणि काहीसे प्रायोगिक आहेत. अनेक वर्षांच्या R&D नंतर, इथेरियमला स्केल करणाऱ्या अनेक L2 तंत्रज्ञानांनी 2021 मध्ये काम करण्यास सुरुवात केली. याचा अर्थ असा नाही की हे L2 सुरक्षित नाहीत, तर फक्त एवढेच की कोणतेही स्तर २ (l2) इथरियम मेननेटइतके युद्ध-चाचणी (battle tested) झालेले नाही. नेहमी स्वतःचे संशोधन करा आणि यात समाविष्ट असलेल्या कोणत्याही धोक्यांबद्दल तुम्ही सोयीस्कर आहात की नाही ते ठरवा.
तंत्रज्ञान, धोके आणि स्तर २ (l2) च्या विश्वास गृहीतकांबद्दल अधिक माहितीसाठी, आम्ही L2BEAT तपासण्याची शिफारस करतो, जे प्रत्येक प्रकल्पाची सर्वसमावेशक जोखीम मूल्यांकन फ्रेमवर्क प्रदान करते.
पर्यायी L1s, साइडचेन्स आणि व्हॅलिडियम्स (validiums) बद्दल एक नोंद
पर्यायी स्तर १ (l1) नेटवर्क्समध्ये इथेरियमपेक्षा जास्त प्रक्रिया क्षमता आणि कमी व्यवहार शुल्क असते. प्रति सेकंद जास्त व्यवहार आणि कमी शुल्क साध्य करण्यासाठी या पर्यायी L1s ला सुरक्षितता किंवा विकेंद्रीकरणाचा त्याग करावा लागला आहे. इथेरियम इकोसिस्टम ठामपणे मानते की स्केलेबिलिटी ट्रायलेमा सोडवण्याचा आणि विकेंद्रित आणि सुरक्षित राहण्याचा एकमेव मार्ग म्हणजे स्तर २ (l2) स्केलिंग हाच आहे
साइडचेन्स आणि व्हॅलिडियम्स या अशा ब्लॉकचेन्स आहेत ज्या एका ब्लॉकचेनवरील मालमत्ता ब्रिज करून दुसऱ्या ब्लॉकचेनवर वापरण्याची परवानगी देतात. साइडचेन्स आणि व्हॅलिडियम्स मुख्य चेनच्या समांतर चालतात आणि ब्रिजद्वारे मुख्य चेनशी संवाद साधतात, परंतु ते त्यांची सुरक्षितता किंवा डेटा उपलब्धता मुख्य चेनवरून मिळवत नाहीत. ते स्तर २ (l2) प्रमाणेच स्केल करतात, परंतु त्यांची विश्वास गृहीतके भिन्न असतात. ते कमी व्यवहार शुल्क आणि उच्च व्यवहार प्रक्रिया क्षमता देतात. साइडचेन्स आणि व्हॅलिडियम्स बद्दल अधिक माहिती.
पृष्ठ शेवटचे अपडेट: 11 मे, 2026