Bu çeviri güncel olmayabilir. Son değişiklikler için İngilizce sürüm geçerlidir.
Bu sözlük, genelinde HTML sayfa sunumuna, özelinde Apache HTTP Sunucusuna
özgü ortak terminolojinin bir kısmını içerir. Her kavram ile ilgili daha
ayrıntılı bilgi bağlarla sağlanmıştır.
Bir sorunu sonlu sayıda adımda çözümlemek için uygulanan kurallar
kümesi veya anlam belirsizliği içermeyen bir formül. Şifreleme için
kullanılan algoritmalara şifre denir.
TCP/IP ağları üzerinden genel iletişimin kimlik doğrulamalı ve şifreli
yapılabilmesi için SSL’nin ardılı olarak Genel Ağ Mühendisliği Görev Gücü
(IETF) tarafından oluşturulmuş protokol. TLS’nin 1. sürümü ile SSL’in 3.
sürümü hemen hemen aynıdır.
Bakınız: SSL/TLS Şifrelemesi
Özel anahtar dosyalarını yetkisiz kişilerden koruyan sözcük veya
cümle. Genellikle sadece şifreler
için kullanılan gizli şifreleme/şifre çözme anahtarını korur.
Bakınız: SSL/TLS Şifrelemesi
Modül kaynak kodlarının devinen
paylaşımlı nesneler (DSO) halinde
derlenmesine ve Apache Sunucusu içinde kurulmasına yardım eden bir Perl
betiği. Daha ayrıntılı bilgi için apxs kılavuz
sayfasına bakınız.
Sunucu ile işletim sistemi arasındaki temel arayüzleri oluşturan
kütüphaneler kümesine verilen ad. APR, Apache HTTP Sunucusuna paralel
bağımsız bir proje olarak geliştirilmektedir.
Bakınız: Apache Taşınabilir Arayüzü
Projesi
Metin içinde bir şablon tanımlama yolu. Örneğin, “A harfi ile
başlayan bütün sözcükler” veya “10 rakamlı telefon numaraları” ya da
“Baş harfi Z olmayan ve iki virgül içeren cümleler” gibi. Düzenli
ifadeler, Apache’de belli özniteliklere uygun dosya veya özkaynakları
toplamak için esnek bir yol sağlamasından ötürü oldukça yararlıdır.
Örneğin, “resimler” dizini altındaki dosyalardan .gif ve .jpg uzantılı
olanları toplamak için “/resimler/.*(jpg|gif)$” düzenli
ifadesi yazılabilir. Dizgileri değiştirmek için düzenli ifadelerin
kullanıldığı yerlerde, eşleşen (parantezlerin içinde) gruplanmış
parçalara başvurmak için $1 ... $9 özel değişkenleri kullanılır. $0 özel
değişkeni eşleşen ifadenin tamamına karşılık gelir. Bir dizgi içinde $
işaretini kendisi olarak kullanmak isterseniz önüne bir \ imi
koymalısınız. Geçmişe uyumluluk adına bazı yerlerde $0 yerine &
değişkeni kullanılabilir. Ancak 2.3.6 sürümünden beri bu artık mümkün
değildir. Apache, PCRE kütüphanesi ile
sağlanan Perl uyumlu düzenli ifadeleri kullanır. PCRE düzenli
ifadelerinin sözdizimi ile ilgili ayrıntılı bilgiyi Wikipedia'da bulabilirsiniz.
Bir dosya istendiğinde uygulanacak eylemi Apache içinde gerçekleştiren
nesne. Genellikle dosyalar, dosya türüne bağlı dolaylı eylemcilere
sahiptir. Normalde tüm dosyalar sunucu tarafından sıradan birer dosya
olarak işleme sokulduğu halde bazı belli dosyalar diğerlerinden ayrı
ele alınır. Örneğin, cgi-script eylemcisi dosyaları
CGI’ler tarafından işlenebilir hale
getirmek üzere işleme sokar.
Bakınız: Apache Eylemcilerinin Kullanımı
Şifreleme ve şifre çözme için iki ayrı anahtarın kullanıldığı
bakışımsız şifreleme sistemlerinin konusu veya uygulaması. Bu amaçla
kullanılan anahtarlar bir anahtar çiftinden oluşur. Genel Anahtarlı
Şifrelemeye Bakışımsız Şifreleme de denir.
Bakınız: SSL/TLS Şifrelemesi
İngilizcesi: The HyperText Transfer Protocol (Secure), (HTTPS)
Güvenli Hiper Metin Aktarım Protokolü, Genel Ağ’da kullanılan standart
şifreli iletişim mekanizmasıdır. Aslında HTTP protokolünün SSL üzerinden gerçekleştirilmesinden başka bir
şey değildir.
Bakınız: SSL/TLS Şifrelemesi
TCP/IP ağları üzerinden genel iletişimin kimlik doğrulamalı ve şifreli
yapılabilmesi için Netscape Communications Corporation tarafından
oluşturulmuş bir protokol. Günümüzde en çok HTTPS, yani SSL
üzerinden Hiper Metin Aktarım Protokolü şeklinde kullanılmaktadır.
Bakınız: SSL/TLS Şifrelemesi
Genel Ağ’da kullanılan standart aktarım protokollerinden biri.
Apache, RFC 2616 ile
tanımlanmış protokolün HTTP/1.1 olarak bilinen 1.1 sürümünü gerçekler.
Belge dosyaları ağacı içine yerleştirilen bir yapılandırma dosyası olup yerleştiği
dizine ve o dizinin alt dizinlerine yapılandırma yönergeleri
uygulanmasını sağlar. İsmine rağmen böyle bir dosyanın içerebileceği
yönergeler erişim denetleme yönergeleri ile sınırlı değildir; hemen
her tür yönergeyi içerebilir.
Bakınız: Yapılandırma Dosyaları
Ana Apache yapılandırma
dosyası. Dosya sistemindeki öntanımlı yeri
/usr/local/apache2/conf/httpd.conf olup derleme
sırasındaki yapılandırmayla veya çalışma anındaki yapılandırmayla
başka bir yer belirtilebilir.
Bakınız: Yapılandırma Dosyaları
Amerika Birleşik Devletlerinin İhracat Yönetim Düzenlemelerine (EAR)
uymak için şifreleme yoluyla sakatlanmış yazılım. İhracat engelli olması
için şifrelenmiş yazılımları birer şifreli metin haline getiren şifre
anahtarları küçük boyutlu olduğundan şifreleme zor
kullanılarak kırılabilir.
Bakınız: SSL/TLS Şifrelemesi
İstemciye kendini asıl sunucu imiş gibi gösteren bir
vekil sunucu. Güvenlik, yük dengelemesi
gibi sebeplerle asıl sunucuyu istemcilerden gizlemek için yararlıdır.
Aktarılan belgenin çeşidini betimlemenin bir yolu. MIME, Türkçe’ye
‘Çok Amaçlı Genel Ağ Posta Eklentileri’ olarak çevrilebilecek olan
"Multipurpose Internet Mail Extensions" sözcüklerinden türetilmiş bir
kısaltmadır. MIME türleri bir bölü çizgisi ile ayrılmış bir ana ve bir
alt belge türünün birleşiminden oluşur. text/html,
image/gif ve application/octet-stream örnek
olarak verilebilir. HTTP protokolünde MIME türleri
Content-Typebaşlığında
aktarılır. Bakınız: mod_mime
Bir programın bağımsız parçalarından her biri. Apache işlevselliğinin
çoğu yapılandırmaya dahil edilip edilmeyeceğine kullanıcı tarafından
karar verilebilen modüllerden oluşur. Apache httpd
çalıştırılabiliri içinde derlenmiş modüllere durağan modüller
adı verilirken ayrı bir yerde saklanan ve çalışma anında isteğe bağlı
olarak yüklenebilen modüllere devingen modüller veya
DSO’lar denir. Yapılandırmaya öntanımlı
olarak dahil edilen modüllere temel modüller denir. Apache
için kullanılabilecek modüllerin çoğu Apache HTTP Sunucusunun
tar paketi içinde dağıtılmaz; bunlara
üçüncü parti modüller denir.
Bakınız: Modül Dizini
Bir HTTP sunucusunun bir harici programa hizmet istekleri yapmasını
mümkün kılan, sunucu ile bir harici program arasındaki bir arayüz
standardı. Özellikleri kapsayan bir
Bilgilendirici RFC
vardır.
Bakınız: CGI ile Devingen İçerik
İşletim sistemi kabuğu tarafından yönetilen ve programlar arasında
bilgi alışverişi amacıyla kullanılan isimli değişkenler. Ayrıca,
Apache de ortam değişkenleri olarak tanımlanabilecek dahili değişkenler
içerir fakat bunlar kabuk ortamında değil dahili Apache yapıları içinde
saklanır.
Bakınız: Apache Ortam Değişkenleri
Uzunluğu değişebilen bir dizgenin belli bir durumuna ilişkin sabit
uzunlukta bir dizge üretmek için kullanılan geri dönüşümsüz bir
algoritma. Algoritmaya girdi olan farklı uzunluktaki dizgeler (özet
işlevine bağlı olarak) aynı uzunlukta farklı özetler üretir.
Tek bir Apache sunucusundan çok sayıda site sunulması. IP tabanlı
sanal konaklıkta siteler birbirlerinden IP adreslerine göre
ayrılırken, isim tabanlı sanal konaklıkta siteler aynı IP
adresinden kendi isimleriyle sunulabilirler.
Bakınız: Apache Sanal Konak Belgeleri
Bir sertifikayı veya bir dosyayı doğrulamakta kullanılan şifreli bir
metin. Bir imza Sertifika
Makamı tarafından bir sertifikaya gömülü olan
genel anahtardan bir özet üretilerek oluşturulur. İmza şifresi
sadece sertifika sahibi ağ öğesinin kimliğini doğrulayacak
SM’nin genel anahtarı kullanılarak çözülebilir.
Bakınız: SSL/TLS Şifrelemesi
Sunucu, istemci gibi ağ öğelerinin kimliğini kanıtlamakta kullanılan
bir veri kaydı. Bir sertifika, sertifika sahibi (buna sertifikanın
konusu da denir), sertifikayı imzalayan Sertifika Makamı (SM) (buna
sertifika yayıncısı da denir), sertifika sahibinin genel anahtarı ve SM tarafından üretilen imza
gibi parçalardan oluşan X.509 bilgisi içerir. Ağ öğeleri bu imzaları SM
sertifikalarını kullanarak doğrular.
Bakınız: SSL/TLS Şifrelemesi
İmzasız bir sertifikayı Sertifika Makamına kendi SM Sertifikasının
özel anahtarı ile imzalaması
için yapılan istek. Sİİ imzalanınca bir gerçek sertifika haline
gelir. Bakınız: SSL/TLS Şifrelemesi
Ağ öğelerinin güvenilir olarak kimliklerinin doğrulanması için
sertifikaları imzalayan güvenilir üçüncü şahıs. Diğer ağ öğeleri,
sertifikalı bir öğenin kimliğini kanıtlayan bir SM’yi doğrulamak
için imzayı sınayabilir.
Bakınız: SSL/TLS Şifrelemesi
Sihirli Modül Numarası, modüllerin ikil uyumluluğu ile ilgili olarak
Apache kaynak kodunda tanımlanmış bir sabittir. Apache dahili yapıları,
uygulama programlama arayüzünün önemli parçaları ve işlev çağrıları artık
ikil uyumluluğun garanti edilemeyeceği kadar değiştiği zaman SMN
değiştirilir. Bir SMN değişikliğinde ve bazen de sırf yeni bir Apache
sürümü ile çalışmak icabettiğinde tüm üçüncü parti modüllerin en azından
yeniden derlenmesi gerekir.
İlk SSL uzlaşımı sırasında istenen sunucu isminin aktarılmasını
mümkün kılan bir SSL işlevidir. Böylece sunucunun, SSL uzlaşım
işlemlerlerinde kullanılacak sanal konak yapılandırmasını doğru
bir şekilde seçebilmesi sağlanmıştır. Bu özellik RFC 3546'da TLS
eklentili SSL başlatma bölümüne eklenmiştir.
Bakınız: SSL SSS
ve RFC 3546
Sunucu tarafından alınan ve gönderilen veriye uygulanan bir işlem.
Giriş süzgeçleri sunucuya istemci tarafından gönderilen veriyi işlerken
çıkış süzgeçleri sunucu tarafından istemciye gönderilen belgeleri işler.
Örneğin, INCLUDES çıkış süzgeci, belgeleri sunucu taraflı içerik için işleme sokar.
Bakınız: Süzgeçler
Bir IP adresiyle eşleşebilen, bir konak adıyla bir alan adının
birleşiminden oluşan eşsiz bir ağ öğesi ismi. Örneğin,
httpd.apache.org tam alan adında httpd bir konak
adıyken apache.org bir alan adıdır.
tar uygulaması kullanılarak bir araya getirilmiş
dosyalardan oluşan bir paket. Apache dağıtımları sıkıştırılmış tar
arşivleri içinde veya pkzip kullanılarak saklanır.
Soyut veya somut bir özkaynağı betimlemek için kullanılan bütünleşik
bir karakter dizisi. Aslen RFC 2396 tarafından tanımlanmıştır. Genel Ağ’da kullanılan URI’lerden
genellikle URL’ler olarak bahsedilir.
Genel Ağ üzerindeki bir özkaynağın ismi veya adresi. Aslen Tektip Özkaynak Betimleyici
denilen terimin gayrı resmi karşılığıdır. URL’ler http veya
https gibi bir şemayı takip eden bir konak adı ve bir dosya
yolundan oluşurlar. Örneğin, bu sayfanın URL’si
http://httpd.apache.org/docs/trunk/glossary.html olurdu.
Asıl sunucu ile istemci arasında aracılık yapan sunucu.
İstemciden aldığı istekleri asıl sunucuya gönderip, ondan aldığı
yanıtları istemciye gönderir. Aynı içeriğe birden fazla istemci talip
olursa vekil sunucu bu istekleri her seferinde asıl sunucudan istemek
yerine kendi deposundan karşılar, böylece yanıt zamanı kısalır.
Bakınız: mod_proxy
Belli Apache davranışlarından bir veya daha fazlasını denetim altına
alan bir yapılandırma komutu. Yönergeler yapılandırma dosyalarına yerleştirilir.
Bakınız: Yönerge Dizini
HTTP bağlamında, istemci tarafından
istek satırında belirtilen, bir özkaynağa uygulanacak bir eylem. HTTP
bağlamında belirtilebilecek yöntemlere örnek olarak GET,
POST ve PUT verilebilir.
SSL/TLS kimlik doğrulamasında kullanılmak üzere Uluslararası Telekom
Birliği (ITU-T) tarafından önerilmiş bir kimlik doğrulama sertitifası
şeması Bakınız: SSL/TLS Şifrelemesi
